Otwarcia dokonał prof. Jarosław Różański OMI, prodziekan Wydziału Teologicznego UKSW, zapraszając do udziału w kolejnej już konferencji z cyklu Jan Paweł II w Ameryce Południowej i Środkowej.

Kontekst społeczno-polityczny pielgrzymki Jana Pawła II do Kolumbii przedstawiła dr Alicja Fijałkowska z Ośrodka Studiów Amerykańskich UW. Prelegentka przedstawiła historyczny zarys walki o władzę między konserwatystami a liberałami, która zaczęła się w Kolumbii w latach 30. XX wieku i przerodziła się w długotrwały konflikt po zamordowaniu w 1948 r. jednego z liberalnych polityków Gaitána Eliécera, mającego szansę zostać prezydentem. Fala rozruchów rozlała się na cały kraj i trwała przez dziesięć lat, po czym w latach 50. junta wojskowa przejęła władzę. W latach 60. nastąpiła intensyfikacja działalności lewicowych ruchów partyzanckich, które były krwawo tłumione przez kolejne rządy, z którymi współdziałały powstałe wówczas ugrupowania paramilitarne i tak zwane szwadrony śmierci. Dopiero w 1982 r. doszedł do władzy prezydenckiej Belisario Betancur, który wszedł z ruchami partyzanckimi w dialog i ogłosił amnestię. Dialog był owocny, podpisano zawieszenie broni. Jednak w latach 80. pojawiły się bardzo silne i wpływowe organizowane przez ugrupowania partyzanckie gangi narkotykowe, kartele z Medellín i Cali, z którymi państwo kolumbijskie nie uporało się do dziś. Kolumbia pozostaje nadal głównym producentem kokainy na świecie. „Kiedy Jan Paweł II przybył do Kolumbii w lipcu 1986 r., kraj ten był pogrążony w żałobie po dwóch narodowych tragediach, które miały miejsce w listopadzie poprzedniego roku. Najpierw, 6 listopada 1985 r., doszło do zbrojnego ataku lewicowych ugrupowań na Pałac Sprawiedliwości w Bogocie, w wyniku którego zginęło 98 osób, a olbrzymi pałac został całkowicie zniszczony. Tydzień później, 13 listopada, miał miejsce wybuch wulkanu Nevado del Ruiz. Lawina błotna zniszczyła całe miasto Armero i uśmierciła ponad 20 tys. spośród 29 tys. mieszkańców tego miasta. W tej sytuacji pielgrzymka Jana Pawła II stała się wielkim ratunkiem duchowym dla Kolumbijczyków” – mówiła prelegentka. Jednak zdaniem dr Fijałkowskiej wizyta Jana Pawła II jako pielgrzyma pokoju niewiele zmieniła w mentalności Kolumbijczyków. Pomimo przyznania w 2016 r. Pokojowej Nagrody Nobla prezydentowi tego kraju Juanowi Manuelowi Santosowi, Kolumbijczycy w referendum odrzucili traktat pokojowy z lewicowymi rebeliantami z Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC).

Innego zdania był kolejny mówca – ks. prof. Zdzisław Struzik, dyrektor Instytutu Papieża Jana Pawła II. W jego opinii przesłanie Jana Pawła II nadal wydaje owoce w Kolumbii. Papież naświetlił narodowi kolumbijskiemu ideę solidarności narodowej, cywilizacji miłości, co wymogło na rządzie reformy. Podkreślona przez Jana Pawła II idea porozumienia grup społecznych na rzecz sprawiedliwości zapobiegła wówczas wielu konfliktom społecznym i politycznym o wymiarze międzynarodowym – stwierdził prof. Struzik. – Jan Paweł II zapobiegł również szerzeniu się teologii wyzwolenia. Jako filozof, teolog i antropolog potrafił przedstawić sposób walki z systemami totalitarnymi bez rozlewu krwi.

Następnie prof. Bogdan Piotrowski z Bogoty przedstawił referat o znaczeniu pielgrzymek trzech papieży do Kolumbii. „Paweł VI był pierwszym papieżem, który odwiedził Amerykę Łacińską, zaczynając od Kolumbii w dniach 22-24 sierpnia 1968 r. Trudno przecenić znaczenie tej wizyty, tak dla Kościoła latynoskiego, jak i dla Kolumbii” – podkreślił prof. Piotrowski. „Papieskie przesłanie było istotnym elementem w poszukiwaniu dróg Kościoła w Ameryce Łacińskiej. Ożywiło ono i unowocześniło myśl katolicką według zasad Soboru Watykańskiego II. Poza tym Kolumbijczycy byli bardzo szczęśliwi, ale także rząd kolumbijski interpretował obecność papieża jako niezwykły zaszczyt” – zaznaczył prelegent.

18 lat później przybył do Kolumbii Jan Paweł II. Jego nauczanie pogłębiło rozumienie Soboru Watykańskiego II, kładąc nacisk przede wszystkim na sprawiedliwość społeczną. Odwiedził dziesięć miejscowości w tym kraju, między innymi sanktuarium Matki Bożej Patronki Kolumbii w Chiquinquirá. Jan Paweł II, powołując się na Ewangelię, zaszczepił w sercach Kolumbijczyków ideę budowania pokoju bez lęku. Jest ciągle wspominany jako pielgrzym pokoju. Jego nauczanie zostawiło też szeroko rozpowszechniony we wszystkich regionach kraju kult do Jezusa Miłosiernego i św. Faustyny Kowalskiej – zauważył prof. Bogdan Piotrowski.

Następnie prelegent przedstawił znaczenie pielgrzymki papieża Franciszka do Kolumbii, która miała miejsce w dniach 6-11 września 2017 r. Wskazał na fakt, że warunkiem przylotu papieża do tego kraju było podpisanie pokoju między rządem a Rewolucyjnymi Siłami Zbrojnymi Kolumbii (FARC). O konieczności pojednania i budowania pokoju Franciszek mówił niemalże we wszystkich wystąpieniach. Należy uznać – podkreślił prof. Piotrowski – że w Kolumbii duża część społeczeństwa jest przeciwna wybaczeniu partyzantce (guerrilli) jej przestępstw. Papież starał się usilnie namówić Kolumbijczyków do przebaczenia, zachęcając, aby „uciekali przed jakąkolwiek pokusą zemsty”. Do młodzieży natomiast mówił, aby marząc jak najwięcej, nie traciła radości życia i odnajdywała się, przebaczając. Franciszek pozostawił w świadomości Kolumbijczyków często powtarzane słowa: prawda, miłosierdzie, sprawiedliwość i pokój.

„Nie ma żadnej wątpliwości, że zarówno Paweł VI, Jan Paweł II, a także Franciszek pozostawili w Kolumbii żywe świadectwa wiary, ale też przyczynili się w danych momentach historycznych do budowania świadomości społecznej i sprawiedliwości” – podsumował swoje wystąpienie prof. Piotrowski.

Uczestnicy wysłuchali też referatu ks. dr. Jarosława Tomaszewski (Facultad Theologica de Mariano Soler, Montevideo) na temat różnych modeli świętości Kościoła w Kolumbii. Według prelegenta kolumbijscy katolicy stanowią 70% społeczeństwa, a z tego ponad połowa bierze udział w sposób praktyczny w życiu Kościoła. Kościół w Kolumbii ma jedną świętą, którą jest św. Laura od Jezusa, kanonizowana 12 maja 2013 r., oraz 12 błogosławionych, wśród których są: dwaj franciszkanie – Rafael Almansa oraz Mariano de Jesús Eusse Hoyos, bracia zakonni: Rubén de Jesús López Aguilar, urodzony w Antioqua, miał w chwili śmierci 28 lat; Arturo Ayala Niño z Boyacá Paipa, Juan Bautista Velázquez Peláez z Antioquia, Eugenio Ramírez de Salazar, Esteban Maya Gutiérrez, Melquíades Ramirez Zuloaga, Gaspar Páez Perdomo z La Unión, Jesús Aníbal Gómez Gómez oraz bp Jesús Jaramillo Monsalve i ks. Pedro Maria Ramirez Ramos. Wszyscy oni byli mocno atakowani ze strony systemów liberalnych ze względu na stan duchowny – podkreślił prelegent. Jednak mimo że żyli problemami narodu, byli wolni od uwikłań w sprawy polityczne. Ich modele świętości zachęcają więc do pielęgnowania życia Bożego bez uciekania od problemów swojej ziemskiej ojczyzny i świata – podsumował ks. dr Tomaszewski.

Następnie o wkładzie Kolumbii w rozwój animacji biblijnej w Kościele latynoamerykańskim mówił Jan Jacek Stefanów SVD, sekretarz generalny Katolickiej Federacji Biblijnej. Stwierdził, że patrząc na Kościół w Kolumbii z perspektywy animacji biblijnej, można odkryć, że kraj ten po Soborze Watykańskim II odegrał szczególną rolę w propagowaniu różnych form pogłębiania znajomości Pisma Świętego w całej Ameryce Łacińskiej. Dowodem na to jest fakt, że wszystkie wydarzenia, począwszy od 1968 r., związane z szerzeniem treści Pisma Świętego w Kościele latynoskim odbywały się w stolicy kraju – Bogocie. Można więc nazwać Kolumbię biblijnym sercem Ameryki Łacińskiej, z której powinna brać przykład Polska, jak również inne katolickie państwa europejskie, które pod względem animacji biblijnej na tak szeroką skalę w duszpasterstwie stanowią białą plamę – ocenił sekretarz generalny KFB.

Na koniec konferencji został przedstawiony temat miejsca Indian w Kościele i społeczeństwie kolumbijskim według nauczania Jana Pawła II. Ks. dr hab. Tomasz Szyszka SVD z UKSW zauważył, że kolumbijscy Indianie uczestniczyli we wszystkich spotkaniach z Janem Pawłem II i zabierali podczas nich głos. W ten sposób zostali oni dowartościowani, odnajdując swoje miejsce w społeczeństwie kolumbijskim. Owocem pielgrzymki Jana Pawła II był wzrost liczby zarejestrowanych Indian, którzy nie bali się od tamtej pory przyznawać do swojego autochtonicznego pochodzenia – podkreślił były misjonarz w Boliwii.

Konferencja została zorganizowana przez Instytut Papieża Jana Pawła II oraz Katedrę Misjologii Instytutu Dialogu Kultury i Religii WT UKSW.

Mariola Krystecka